
Το καλό νέο είναι πως τέτοιου είδους χώροι προσχολικής αγωγής εντοπίζονται και σε άλλες χώρες, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, και με εντυπωσιακή δυναμική. Το κακό νέο είναι πως ο δρόμος για τη ευρύτερη εξάπλωσή τους είναι ακόμα πολύ μακρύς.
Δύο από τα παιδιά του κρατούν μεγάλα ξύλα ο ένας δίπλα στο κεφάλι του άλλου, καθώς εξερευνούν έναν σαπισμένο κορμό δέντρου. Ένας συμμαθητής τους σκαρφαλώνει στην κορυφή ενός δέντρου, με τον αέρα να κουνάει τα κλαδιά σαν εκκρεμές. Άλλοι τρέχουν ελεύθερα στο δάσος.

Για την κατηγορία των γονιών που αγωνιούν πολύ, πάρα πολύ, για τα παιδιά τους, βλέποντας κινδύνους στη βόλτα και στην παιδική χαρά και κρυμμένες παγίδες παντού, η λεγόμενη «εκπαίδευση στη φύση», που εφαρμόζεται σε νηπιαγωγεία της Δανίας, θα ήταν μάλλον εφιάλτης. Η πρωτοβουλία δε διευκρινίζεται αν είναι ιδιωτική ή έχει την κρατική υποστήριξη- έχει σίγουρα πάντως την έγκριση των παιδιών.
Ούτε για τον Johan Laigaard, παιδαγωγό στο εν λόγω νηπιαγωγείο, είναι πάντα εύκολο. Συνήθως παρακολουθεί από κάποια απόσταση. Τι γίνεται όμως αν νιώσει πως τα παιδιά κάνουν κάτι επικίνδυνο; «Μερικές φορές κλείνω τα μάτια μου γιατί ξέρω πως πρέπει να παρέμβω και να σταματήσω κάτι. Αλλά μπορώ και να περιμένω ένα λεπτό, να παρακολουθήσω πρώτα τι κάνουν. Και μπορώ να καταλάβω γιατί το κάνουν» εξηγεί ο ίδιος. Αλλά αν είναι οι γονείς εκείνοι που βλέπουν τα παιδιά τους να λικνίζονται στο φύσημα του αέρα σε ύψος δέκα μέτρων από το έδαφος; «Σκέφτονται: ωχ, όχι! Αλλά τους έχουμε μάθει πως το πιο επικίνδυνο πράγμα που μπορείς να κάνεις είναι να βάλεις τις φωνές στο παιδί» προσθέτει.
Η προσέγγιση του Johan μπορεί να έχει ήδη προκαλέσει ανατριχίλα και αποστροφή σε κάποιους από τους γονείς που διαβάζουν αυτό το κείμενο. Και τι γίνεται με την ασφάλεια των παιδιών τους; Δεν είναι όμως τα πράγματα ακριβώς όπως φαίνονται. Τα παιδιά μαθαίνουν να παίρνουν μικρά ρίσκα από πολύ μικρά και καθώς η αυτοπεποίθησή τους μεγαλώνει, μαζί με την ηλικία τους, μαθαίνουν να ρισκάρουν ακόμα περισσότερο.

Πετώντας με ενθουσιασμό πέτρες στο γειτονικό φιόρδ, μαζί με τους 3χρονους μαθητές του, ή γλιστρώντας σε μια λασπώδη κατηφόρα παρέα με 5χρονα, ο Johan δεν σταματά να μαθαίνει από την αγάπη τους για τον «κίνδυνο».

Σε κάποια από τις βόλτες στο δάσος, εξήγησε στα παιδιά τι γίνεται με ένα δέντρο, που είχε ξεριζωθεί ολόκληρο κατά τη διάρκεια καταιγίδας, και τα προειδοποιεί για την επικινδυνότητα της ρίζας του, που μοιάζει να αιωρείται». «Δεν επιτρέπεται ποτέ να μπείτε κάτω από ένα τόσο μεγάλο κομμάτι χώμα» εξηγεί στα παιδιά. «Γιατί μπορεί ξαφνικά το δέντρο να σπάσει. Τότε το χώμα θα πέσει όλο πίσω και είναι τόσο βαρύ που δεν θα μπορέσετε να βγείτε από κάτω του. Οπότε ποτέ να μην μπαίνετε σε ένα τέτοιο σημείο, γιατί μπορεί να τραυματιστείτε».

«Ναι» απαντά ο μικρός. «Έλα, θα σε βοηθήσω να το σπάσουμε. Θα φτιάξω ένα ραβδί ώστε να μπορείς να το χρησιμοποιείς για να περπατάς. Εντάξει; Αυτό είναι καλύτερο, δεν είναι πιο εύκολο να βαδίζεις κρατώντας το τώρα;»
Μοιάζει εύκολο αλλά δεν είναι, υπάρχει πολλή δουλειά πίσω από τέτοιου είδους αλληλεπιδράσεις με τα παιδιά, μια δεξιότητα που έχει αναπτυχθεί με κόπο. Στην καρδιά της δουλειάς του Johan δεν είναι η διδασκαλία αλλά κάτι ευρύτερο και συνολικότερο: η παιδαγωγική. Δεν έχει να κάνει με την προσπάθεια να μεταδώσει κανείς συγκεκριμένα «αποσπάσματα γνώσης», αλλά σχετίζεται με την ανατροφή των παιδιών. Με το να μπορεί κανείς να τα βοηθά να αναπτύξουν τα φυσικά ταλέντα και τις ικανότητές τους. Και είναι κάτι που έχει ισχύ από τότε που ο άνθρωπος γεννιέται μέχρι το τέλος του.

Τι σημαίνει αυτό πρακτικά; Στην περίπτωση του Johan σημαίνει να ευνοεί και να αφήνει χώρο στην ικανότητα των παιδιών στην παρατήρηση, τη σωματική τους δύναμη, την ισορροπία και τον συντονισμό των κινήσεών τους, το αίσθημα συμπόνοιας και την ικανότητά τους να συνεργάζονται. Και όλα αυτά, με τις μικρότερες δυνατές παρεμβάσεις.

Παρατηρώντας κανείς τον Johan, θα δει ότι πολλές φορές καταφέρνει να διδάξει πολλά στα παιδιά χωρίς πραγματικά να επιδιώξει να διδάξει το παραμικρό. Μία αυθόρμητη απορία ενός αγοριού για τα σκουλήκια προκαλεί ολόκληρη συζήτηση για το φυσικό περιβάλλον, τους θηρευτές και τα θηράματα. Κι αφού η περιέργειά του έχει ικανοποιηθεί, φεύγει για να παίξει με τις λάσπες.

«Όταν άρχισα να αντιμετωπίζω την εκπαίδευση ως παιδαγωγική, δεν ήξερα καν πως υπήρχαν τέτοια μέρη. Αλλά όταν το επιχείρησα, ήταν σαν να ήμουν κι εγώ παιδί, μπορούσα να χρησιμοποιήσω την παιδικότητά μου στη δουλειά μου. Νομίζω είναι πολύ σημαντικό να σου αρέσει αυτό που κάνεις. Τα παιδιά το βλέπουν όταν δεν σου αρέσει και δεν διασκεδάζουν ούτε αυτά. Οπότε, όταν εγώ περνάω καλά, περνούν κι εκείνα καλά και απολαμβάνουμε τα πράγματα μαζί» σχολιάζει.

Πηγή: newsbeast